Brooklyn

Brooklyn (2009) door Colm Tóibín is een deel van een serie. Het volgende deel Long Island stond in mijn lijstje te lezen boeken. Waarom? Geen idee meer. Maar Long Island (2024) was niet aanwezig in de bieb. Daardoor werd het – beter nog – 't eerste deel uit de serie.

Brooklyn is eenvoudig samen te vatten: begin jaren vijftig vertrekt Eilis Lacey vanuit het Ierse Enniscorthy naar het stadsdeel van New York, dat zuidoostelijk van Manhattan ligt, om daar meer kans te maken op een baan op haar niveau. Haar broers zijn al vertrokken naar Engeland om daar te werken. Eilis zet een nog grotere stap. Net als veel landgenoten, zowel voor als na haar deden. Het uitgewaaierde gezin legt hutje bij mutje om haar overtocht te bekostigen.

Haar landing in Brooklyn wordt geregeld door pater Flood, die er een Ierse parochie bestiert. Hij organiseert er kerstmaaltijden voor de Ieren van allerlei komaf. Er zijn vrijdagavonden met dansfeesten om geld binnen te brengen voor zijn kerk. Eilis helpt hem, zoals hij haar hielp. Ze heeft een baan in een groot warenhuis en leert boekhouden op een avondschool. Haar drukke bezigheden moeten de heimwee wegwerken. Als er ook een relatie bij komt, is vrijwel de hele week gevuld.

In het warenhuis wordt een soort dolle nylondag georganiseerd. Van te voren is niet bekend dat de koopjesjagers terecht kunnen voor de ladderende kousen, maar als het begint dan komen de koopsters er massaal op af. Een andere ontwikkeling is dat er aanbod is voor de gekleurde bevolking. In het huis waar Eilis woont, wordt van dit tweede schande gesproken, maar het zou wennen. Zo pik je terloops nog wat mee over de groei van het consumentisme in de jaren kort na de Tweede Wereldoorlog.

Naast heimwee zijn er na-ijver en roddel en achterklap die haar leven moeilijk maken. Langzaamaan vindt Eilis ver van huis echter een nieuw bestaan met nieuwe contacten, met werk dat weinig boeiend is, maar dat wel loopt, met vriendje Tony, lessen en boeken. Met een cheffin die niet genoeg van haar kan zien. Tony geeft Eilis aandacht en is grappig en onderhoudend. Alles zit mee. Dat moet wel fout gaan.

Dat doet het ook. Het moment dat misloopt wordt meteen gevolgd door een stevige vrijpartij die ik in dit boek niet zag aankomen. Wordt dat een oorzaak van het verder mislopen of is er al genoeg dat het leven compliceert? In ieder geval wordt onderstreept dat wat in Ierland gebeurt ver weg is als ze in New York is. Het is alsof de twee werelden verbonden zijn maar nog meer los van elkaar staan.

In Ierland kan ze niet denken aan Tony anders dan iemand waar ze mee verbonden is of ze dit nu leuk vond of niet. Hij was iemand die haar niet zou toestaan hem te vergeten en die haar terugkeer naar New York wenste. Tony en de toekomst van Eilis? Het antwoord op die vraag kan niet onverdeeld positief zijn. Hij wortelt in een andere migranten gemeenschap, met eigen mores en kijk op hoe het hoort.

Haar moeder is zielig en speelt daarmee. Wat haar dochter wenst, is voor haar van gering belang tot niet aanwezig. Die heeft het idee dat ze door haar moeder gemanipuleerd wordt. De knellende normen en waarden zorgen er voor dat ze veel niet vertelt, waardoor het leven niet makkelijker wordt. Als je zaken verzwijgt, wanneer ga je ze dan wel vertellen? Er zijn zaken die je niet kunt blijven verzwijgen. Zorgen de dorpse, benauwende en sturende omstandigheden ervoor dat Eilis zwicht voor de pogingen haar permanent terug te halen naar Ierland.

Dorps is hier verkeerd gekozen. Ook in Brooklyn is de kans groot dat men je afrekent als je uit de pas loopt en ook in dat grote stadsdeel van een metropool is de kans aanwezig dat men via via hoort wat je doet en daarop reageert. Dwingend conservatisme is misschien een betere omschrijving, los van stad of , dorp. Het is zelfs mogelijk dat via de vele Ierse trans-Atlantische relaties bekend wordt wat je aan de overkant van de oceaan deed. In de stad is de kans wel groter dat je uit de opgedrongen groep stapt.

Overigens is van totaal roze geluk en geheel donkere tegenslag in Brooklyn geen sprake; in alle situaties duiken ook de tegenoverliggende emoties, voorvallen en ontwikkelingen op. Om te weten wat er aan de overkant van de Atlantische Oceaan zal gebeuren kan ik Long Island lezen. Ik kijk er naar uit.

Daarna is er nog Nora Webster (2014), waarin de moeder van van Eilis voorkomt en dat gaat “over een andere strijd van een vrouw uit Enniscorthy voor zelfstandigheid,” zoals A.O. Scott het in de New Yorks Times schreef (13 mei 2024). Dat boek speelt in de jaren zestig en zeventig.  

Het komt zelden voor dat je het gevoel hebt in een roman zo dicht op de ontwikkelingen en het hoofdpersonage te zitten. Het is met lichte en eenvoudige, maar overtuigende pennestreken geschreven. Dat het naast een persoonlijk verhaal gaat over een belangrijk deel van de Europese geschiedenis – de Ierse migratie naar de Verenigde Staten – is meegenomen. Die migratie stromen mogen dan over hun hoogtepunt heen zijn als Eilis gaat, ze zijn aan beide zijden van de Atlantische Oceaan duidelijk zichtbaar. 
     Door de relatie met een Italiaan komt ook een andere belangrijke groep in beeld en de leraar op de avondschool is in de oorlog zijn familie verloren. Hij is van Joodse afkomst. Maar het is vooral het verhaal over een jonge vrouw in een nieuwe wereld. Waarom weet ik dus niet meer, maar het was niet verkeerd een boek van succesauteur Tóibín op mijn lijstje te zetten.